Jarenlang al is de willekeur van de zorgverzekeraars rond de vergoedingen voor geslachtsaanpassende operaties een doorn in het oog van transseksuele mannen en vrouwen. De wijze waarop de verschillende zorgverzekeraars op volslagen willekeurige wijze de regels en het vergoedingenstelsel voor de basisverzekering aan hun laars lappen is schrijnend. Heel recent is er weer een triest geval toegevoegd aan de lijst van benadeelde en geschoffeerde transseksuelen. Het gaat om Angela Brand uit Haarlem.
Wat wil het geval? De Gezondheidsraad en het College Van Zorgverzekeraars (CVZ) adviseren het ministerie van WVS over de vergoedingen die in de basisverzekering opgenomen zijn. Sinds jaar en dag is de geslachtsaanpassende operatie daar een onderdeel van. Dat beleid is niet gewijzigd gelukkig. Maar ook al jaren lang kennen we in Nederland lange wachtlijsten voor die operaties. De capaciteit van de genderteams van het VUmc in Amsterdam en UMC Groningen is simpelweg niet voldoende om te komen tot een maatschappelijk acceptabele wachttermijn voor een operatie. Dat is niet uniek want er zijn veel soorten operaties die door de lange wachtlijsten problematisch zijn. Om die reden is er de regel dat bij overschrijding van meer dan een half jaar de verzekerde toegestaan wordt de ingreep in een ander EG land te laten plaatsvinden. Hierover zijn internationale afspraken. De zorgverzekeraars behoren deze uitvlucht voor patiënten te ondersteunen. Er is zelfs een uitspraak van het Europees Hof (bron: ministerie van WVS) die dat aangeeft en waarbij is vastgesteld dat de vergoeding tot het bedrag voor dezelfde ingreep in eigen land hoort te gaan.
Niets is minder waar in de praktijk. Eén manier van ontmoediging voor operaties in de buurlanden die door de zorgverzekeraars wordt toegepast is bijvoorbeeld het achteraf vergoeden waardoor alleen de meer draagkrachtigen in staat zijn de betreffende operatie te ondergaan in een kliniek over de grens. Je zult een bedrag van toch al snel zo’n 14.000 euro toch vaak niet zomaar beschikbaar hebben. Transseksuelen hebben immers doorgaans toch al geen geweldige economische positie. Een andere manier van ontmoedigen is het erg lang doen over het verlenen van ‘toestemming’ voor de operatie. De verwerking van het beruchte formulier 112 wordt bijna nooit binnen de daarvoor geldende termijn gerealiseerd. Na alle jaren gesprekken en wachttijd, hormoontherapie van minimaal een jaar en vaak anderhalf jaar betekend dit voor de transseksuelen die de operatie willen ondergaan in een buitenlandse kliniek een onnodige verlenging van de wachttijd terwijl een belangrijke reden voor de ‘vlucht’ naar het buitenland nu juist de exorbitant lange wachtlijsten in Nederland is.
Maar het kan nog erger zoals vorige week bleek in het geval van Angela Brand, een Haarlemse transseksuele vrouw die de operatie in Brussel zou ondergaan. De toestemming voor de operatie was verleend door Ohra, tenminste dat dacht ze want dat was de boodschap die ze telefonisch kreeg ruim voor de operatie. Eenmaal in Brussel kreeg ze één dag voor de operatie de officiële brief via de fax om er tot haar schrik achter te komen dat Ohra besloten had slechts 45% van de operatiekosten te vergoeden. Iets wat dus helemaal niet mag volgens het Europese hof en de zorgwet. Aangezien op de korte termijn voor de operatie het niet mogelijk bleek een en ander te corrigeren betekende dit het niet doorgaan van de operatie in Brussel. Angela is uiteindelijk gedesillusioneerd naar huis terug gegaan.
Het leed dat hier door Ohra is aangericht is groot. Je moet de spanning in de laatste weken voor deze levensveranderende operatie hebben meegemaakt om te weten hoe dramatisch een annulering op het laatste moment is. Niet dat de blunderende zorgverzekeraar zich vooralsnog iets daarvan aantrekt. Het is het zoveelste voorbeeld van de volslagen willekeur waar de zorgverzekeraars transseksuelen aan blootstellen. Het is niet meer dan een voorbeeld, een incident zoals zovelen. En dat is nu precies het zorgelijke. De over gereguleerde zorg in Nederland geeft zorgverzekeraars de ruimte om mensen ongelijk te behandelen, in extreme onzekerheid te laten leven over de vergoeding voor operaties die in de basisverzekering vallen en mensen te schofferen op een bizarre manier. Zelfs tegen de wet in.
Het wordt tijd dat dit veranderd. Het wordt tijd dat er antwoord komt op de kamervragen van Mathieu Hemelaar aan de minister als het gaat om de zorg voor transseksuelen. Het wordt tijd dat het ministerie van Volksgezondheid er voor gaat zorgen dat transseksuelen duidelijkheid krijgen over vergoedingen en ingrepen in andere EG landen. Het wordt tijd dat iemand in de zorg zich eindelijk eens druk gaat maken over dit soort misstanden. Maar het wordt vooral tijd dat de zorgverzekeraars hun fatsoen gaan houden en zorgen dat hun medewerkers op de hoogte zijn van regels rond vergoedingen én dat zij er voor zorgen dat er geen sprake van willekeur kan zijn bij vergoedingen van handelingen die onder de basisverzekering vallen. Dat is een taak van de verzekeraars én het CVZ. Gegeven de huidige misstanden blijken die echter te verzaken waardoor er eigenlijk niets anders overblijft dan ingrijpen door de minister of een gang naar de rechter. Ook al komt die minister uit een partij die in vorige kabinetten meegewerkt heeft aan de minimalisering van de geslachtsaanpassende behandelingen in Nederland heeft ook minister Klink de plicht te streven naar rechtsgelijkheid.
Het is trouwens voor transseksuelen nauwelijks mogelijk om een geschikte zorgverzekeraar te kiezen omdat geen van de zorgverzekeraars duidelijk geeft over hoe zij met de vergoedingen voor de verschillende noodzakelijke behandelingen omgaan. Het gevolg is dat je als transseksueel tegenwoordig aan een soort verzekeringsloterij mee doet met de soms ijdele hoop normaal behandeld te worden en de vergoedingen te krijgen waarop je volgens de basisverzekering recht hebt.
Voor Ohra rest slechts in dit geval het schaamlapje. Wellicht dat men terug komt op hun dwaling in dit geval, wellicht is daar een rechtsgang voor nodig want zorgverzekeraars hebben een ontzettend arrogante houding als het gaat om grote fouten die gemaakt zijn. Voorlopig wordt een transseksueel niet ‘beter van… de nieuwe zorgverzekering van Ohra’ en daar helpt zelfs Nelleke van Ohra niet tegen.
Alice Verheij
Voor meer informatie over de casus van Angela: http://angelawende.blogspot.com
